Zaginięcia dzieci i nastolatków w Europie – wspólna odpowiedzialność, wspólne działania – relacja z międzynarodowej konferencji
13 cze 2025
12 czerwca w siedzibie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie odbyła się międzynarodowa konferencja „Zaginięcia osób poniżej 18. roku życia w Europie – wyzwania, prewencja i rozwiązania systemowe w kontekście porwań rodzicielskich i ucieczek nastolatków”. Wydarzenie zorganizowane zostało przez Fundację ITAKA – Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych oraz Federację Missing Children Europe. Wydarzenie miało charakter międzynarodowy, umożliwiając wymianę informacji i najlepszych praktyk z wybranych krajów, a także wskazanie luk w systemie, które utrudniają podejmowanie działań w zakresie przeciwdziałania tym problemom.
W konferencji uczestniczyli eksperci z całej Europy, w tym przedstawiciele Policji, resortów, organizacji pozarządowych i środowisk naukowych. Otwarcia dokonali Wiceminister Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek, prezes Fundacji ITAKA Anna Jurkiewicz oraz Zastępca Komendanta Głównego Policji nadinsp. dr Tomasz Michułka.
Konferencję zainaugurował wiceminister Czesław Mroczek, który wyraził poparcie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji dla działań podejmowanych przez Fundację ITAKA. Podkreślił, że zaginięcia dzieci to zjawisko o silnym, traumatycznym wymiarze, wymagające współpracy służb, organizacji pozarządowych oraz zapewnienia odpowiedniego finansowania infolinii pomocowych. Z kolei Nadinspektor Tomasz Michułka zwrócił uwagę na społeczną wagę problemu uprowadzeń rodzicielskich, które – jak podkreślił – wymagają szczególnej empatii i wrażliwości. Przedstawił również planowaną nowelizację zarządzenia nr 48 Komendanta Głównego Policji, która ma wprowadzić dwa poziomy poszukiwań. Wskazał także na efektywność funkcjonującego już systemu Child Alert oraz działania zmierzające do dalszej optymalizacji procedur.
Anna Jurkiewicz, prezes Fundacji ITAKA, podziękowała resortowi spraw wewnętrznych za wsparcie i współorganizację wydarzenia. Podkreśliła znaczenie federacji Missing Children Europe oraz rolę międzynarodowej współpracy w kontekście transgranicznych porwań rodzicielskich. Zaznaczyła również potrzebę dalszego rozwijania skutecznych mechanizmów ochrony dzieci na poziomie krajowym.
Kontekst konferencji
Ucieczki są najczęstszą przyczyną zaginięć nastolatków, a porwania rodzicielskie stanowią jedną z najczęstszych przyczyn zaginięć małych dzieci. Jako Fundacja ITAKA, która kompleksowo zajmuje się problemem zaginięć, z niepokojem obserwujemy rosnącą liczbę zarówno ucieczek, jak i porwań rodzicielskich. Zjawisko to stanowi poważne wyzwanie dla rodzin, służb porządkowych oraz organizacji zajmujących się pomocą osobom zaginionym. Z danych zebranych przez numer interwencyjny 116 000 w 2022 roku wynika, że odnotowano 6668 przypadków zaginięć dzieci i nastolatków. 66% zgłoszonych przypadków stanowiły ucieczki, a 24% porwania rodzicielskie. Te statystyki wskazują na skalę problemu i podkreślają konieczność podjęcia działań w celu bardziej skutecznego reagowania na takie przypadki.
Dlatego właśnie podczas konferencji, dokładniej przyjrzeliśmy się dwóm kluczowym aspektom: ucieczkom nastolatków oraz porwaniom rodzicielskim. Dodatkowo, omówione zostały kwestie związane z zaginięciami dzieci w migracji. Konferencja była więc podzielona na trzy panele tematyczne:
PANEL I: Uprowadzenia rodzicielskie z perspektywy europejskiej – największe wyzwania i kierunki rozwiązań systemowych
PANEL II: Wojna w Ukrainie – Zaginięcia dzieci w kontekście migracji
PANEL III: Ucieczki nastolatków – analiza zjawiska od przyczyn po prewencję w skali europejskiej
PANEL I: Uprowadzenia rodzicielskie z perspektywy europejskiej – największe wyzwania i kierunki rozwiązań systemowych
W pierwszym panelu wzięli m.in. Aagje Ieven – Sekretarz Generalna Missing Children Europe, Małgorzata Bohosiewicz-Suchoń, prawniczka Fundacji ITAKA oraz Magdalena Sroka-Barwińska z Ministerstwa Sprawiedliwości. Głos zabrali również reprezentanci holenderskiego Międzynarodowego Centrum ds. Uprowadzeń Dzieci – Coskun Çörüz, Lisa Plomp, a także Olga Santilal z brytyjskiego Reunite. O swoich doświadczeniach jako ofiary uprowadzenia rodzicielskiego opowiedziała Miina Kokoi. Opisała ona również długofalowe skutki psychiczne i społeczne. Zarekomendowała poprawę wymiany informacji, wsparcie psychologiczne i mediacje rodzinne.
Aagje Ieven przedstawiła działania Missing Children Europe, podkreślając, że większość uprowadzeń dotyczy dzieci w wieku 1–12 lat. Główne wyzwania to brak spójnych systemów ostrzegania, ograniczony dostęp do mediacji, niewystarczające wsparcie po powrocie dziecka oraz niedoszacowanie skutków przemocy domowej. Zaleciła badania, edukację, polityki prorodzinne i inwestycje w długofalowe wsparcie rodzin. Z kolei Małgorzata Bohoseiwicz-Suchoń wskazała na trudności prawne, brak jednolitego rejestru, różne definicje prawne uprowadzenia, brak współdzielenia danych i wydłużone procedury. Wg prawniczki potrzebna jest baza danych UE, lepsze egzekwowanie konwencji haskiej oraz wspólne szkolenia. Natomiast Magdalena Sroka-Barwińska omówiła rolę konwencji haskiej oraz konwencji z 1996 r. i wskazała na konieczność lepszej współpracy sądów, policji i służb opiekuńczych. Zaznaczyła, że rodzice nie mogą działać samodzielnie poza ramami prawa. Podczas swojego wystąpienia, Coskun Çörüz, dyrektor Centrum, przedstawił film przygotowany w ramach kampanii dotyczącej międzynarodowych porwań rodzicielskich dzieci. W ramach tego projektu turecka piosenkarka Zehra Gülüç i polsko-holenderski raper Tomasz (Freszu) stworzyli poruszający teledysk, którego premiera odbyła się 12 czerwca 2024 roku.
PANEL II: Wojna w Ukrainie – Zaginięcia dzieci w kontekście migracji
Drugi panel poświęcony był zaginięciom dzieci w kontekście migracji z naciskiem na wojnę w Ukrainie. Paulina Maciak z organizacji Save The Children Poland omówiła wyniki raportu o nieletnich bez opieki na granicy białoruskiej. W raporcie zidentyfikowano sześć głównych wzorców zagrożeń i rekomendowano zmiany w ocenie wieku, dostęp do przedstawicieli prawnych i niezależny monitoring granic. Z kolei Marina Lypovetska z ukraińskiej organizacji Magnolia, w swoim poruszającym, pełnym emocji wystąpieniu zwróciła uwagę na dramatyczne skutki rosyjskiej inwazji na Ukrainę, które w sposób bezpośredni wpłynęły na bezpieczeństwo najmłodszych. Opisała chaos, jaki panował na granicach po wybuchu wojny, oraz liczne przypadki zaginięć dzieci w trakcie prób ewakuacji i przekraczania granic w warunkach kryzysu humanitarnego. Tragedie są bezpośrednią konsekwencją brutalnych działań Rosji. nNatomiast mł. insp. Małgorzata Puzio-Broda z Komendy Głównej Policji omówiła skalę zaginięć nieletnich obywateli Ukrainy, będących skutkiem wojny.
PANEL III: Ucieczki nastolatków – analiza zjawiska od przyczyn po prewencję w skali europejskiej
W trzecim panelu skupiono się na ucieczkach nastolatków – ich przyczynach, skutkach i możliwej prewencji w skali europejskiej. Nadkom. Ewa Szczepanek, zastępca Naczelnika Wydziału Prewencji Komendy Wojewódzkiej Policji w Olsztynie opowiedziała o działaniach podejmowanych przez Policję w zakresie poszukiwań osób zaginionych oraz prowadzonych poszukiwań opiekuńczych. Z kolei Lise Ørsted z organizacji Borns Vilkar, przedstawiła głos dzieci, które uciekały z instytucji, wskazując na brak zaufania do dorosłych, problemy emocjonalne, przemoc rówieśniczą i brak wsparcia. Niels Van Paemel, przedstawiciel Child Focus Belgium, mówił o historycznie wysokim wzroście liczby ucieczek w Belgii. W 2024 r. Child Focus odnotował 1808 nowych spraw. Jako główne powody takiego stanu rzeczy wskazano: kryzys zdrowia psychicznego, problemy w opiece instytucjonalnej, brak zaufania do dorosłych. Dr Sara Folegatti (Telefon Azzurro) omówiła włoską perspektywę, jeśli chodzi o kwestie związane z ucieckzami. Jako ich przyczyny wskazała konflikty rodzinne, brak wsparcia emocjonalnego, życie w instytucjach, status cudzoziemca bez sieci wsparcia.
Wspólne działania ponad granicami
Podczas konferencji wielokrotnie podkreślano, że zarówno porwania rodzicielskie, jak i zaginięcia dzieci i młodzieży wymagają skoordynowanych, międzynarodowych działań – zwłaszcza w kontekście otwartych granic w Europie. Spotkanie zorganizowane przez Fundację ITAKA i Missing Children Europe stanowiło więc cenną platformę wymiany doświadczeń i wiedzy oraz ważny krok w kierunku zwiększenia bezpieczeństwa najmłodszych. Jednocześnie było też wyrazem zobowiązania do dalszej pracy nad skutecznymi rozwiązaniami, które realnie poprawią sytuację dzieci dotkniętych dramatem zaginięcia lub uprowadzenia.
