30 sierpnia – Międzynarodowy Dzień Pamięci Osób Zaginionych
30 sie 2025
30 sierpnia obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Pamięci Osób Zaginionych, ustanowiony z inicjatywy kostarykańskiej organizacji FEDEFAM (Federación Latinoamericana de Asociaciones de Familiares de Detenidos-Desaparecidos), walczącej przeciwko wymuszonym zaginięciom w Ameryce Łacińskiej. Celem jest zwrócenie uwagi na dramat osób zaginionych i potajemnie więzionych.
Zjawisko tzw. wymuszonych zaginięć stosowane było i jest przez niektóre rządy regionu jako narzędzie represji wobec opozycji politycznej, dysydentów, a także mniejszości etnicznych czy religijnych. Ofiary są często torturowane, a ich życie brutalnie przerywane, przy czym los wielu z nich pozostaje nieznany. Do tego typu praktyk dochodzi przede wszystkim w krajach o niestabilnej sytuacji politycznej oraz na obszarach objętych konfliktami zbrojnymi. Brakuje też dokładnych danych, ile osób na świecie padło ofiarą wymuszonych zaginięć.
Jak podkreśla Anna Jurkiewicz, prezes Fundacji ITAKA – Centrum Poszukiwań Osób Zaginionych, zaginięcie bliskiej osoby zawsze stanowi ogromną traumę dla rodziny. – Takiej sytuacji towarzyszy niepewność, strach i poczucie bezsilności, które mogą trwać latami. Bliscy zaginionych żyją w swoistym zawieszeniu – starają się funkcjonować normalnie, a jednocześnie pielęgnują pamięć o osobie, która zniknęła, np. nie zmieniając niczego w pokoju, gdzie żyła taka osoba – wyjaśnia Jurkiewicz.
– Sytuacja, w której znajdują się bliscy ofiar tzw. „wymuszonych zaginięć” jest szczególnie trudna. Nie dość, że cierpią z powodu tzw. „niedomkniętej żałoby”, to często nie mogą liczyć na realne wsparcie ze strony instytucji państwowych czy służb, które powinny rzetelnie prowadzić działania poszukiwawcze. Dodatkowym obciążeniem jest lęk o to, czy bliscy nie doświadczają tortur – mówi Jurkiewicz.
Choć w Polsce Międzynarodowy Dzień Pamięci Osób Zaginionych nie jest oficjalnie obchodzony, Fundacja ITAKA wykorzystuje tę okazję, by przypominać o osobach trwale zaginionych, których los pozostaje nieznany od lat. To także moment, by podkreślić, jak ważne jest wspólne działanie na rzecz poszukiwań oraz wsparcia rodzin dotkniętych tym bolesnym doświadczeniem.
W Polsce rocznie dochodzi do ponad 13 tysięcy zaginięć
Polski problem wymuszonych zaginięć nie dotyczy, co nie oznacza, że zaginięcia to kwestia marginalna. Według policyjnych statystyk, w ubiegłym roku w naszym kraju zaginęło ponad 13,5 tysiąca osób. Większość z nich to mężczyźni. Przyczyny zaginięć są skorelowane z wiekiem. W przypadku osób dorosłych jako najczęstsze przyczyny zaginięć wymienia się:
- depresję
- kryzys suicydalny
- choroby psychiczne
- problemy rodzinne lub w pracy
- uzależnienia/nałogi
- chęć świadomego odcięcia się od bliskich
- nieszczęśliwe wypadki
W Polsce zdarzenia kryminalne (porwania, uprowadzenia) to na szczęście rzadkość. Przyczyny zaginięć osób starszych głównie związane są z pogarszającym się stanem zdrowia i chorobami np. syndromem otępiennym, demencją czy chorobą Alzheimera. Do zaginięć małych dzieci dochodzi głównie w konsekwencji nieuwagi i braku właściwej opieki ze strony dorosłych. Zdarza się również, że dziecko może paść ofiarą porwania rodzicielskiego. W przypadku nastolatków główną przyczyną zaginięć są ucieczki. Na szczęście, zdecydowana większość osób zaginionych odnajduje się w ciągu pierwszych 30 dni od rozpoczęcia poszukiwań
Co zrobić gdy zaginie bliski?
Gdy mamy podejrzenia, że nasz bliski mógł zaginąć należy jak najszybciej zgłosić jego zaginięcie na policji. Nie trzeba czekać ze zgłoszeniem 24 lub 48 godzin, gdyż to właśnie pierwsze godziny są kluczowe w poszukiwaniach. Gdy rodzina zgłosi zaginięcie na Policję, może również zgłosić je do Fundacji ITAKA – należy wypełnić formularz dostępny na zaginieni.pl. Fundacja prowadzi poszukiwania głównie poprzez publikację wizerunku osoby zaginionej.
Fundacja ITAKA od lat wspiera w wielu obszarach rodziny zaginionych, które z dnia na dzień muszą odnaleźć się w zupełnie nowej, niezwykle trudnej rzeczywistości. Fundacja oferuje wsparcie poszukiwawcze, psychologiczne, prawne i socjalne. Wsparcie można uzyskać dzwoniąc na numer 22 654 70 70. Jest ono udzielane bezpłatnie.
Fundacja ITAKA jest także polskim operatorem numeru 116 000 Telefonu w Sprawie Zaginionego Dziecka i Nastolatka. Specjaliści dyżurujący pod numerem 116 000 wspierają rodziny zaginionych dzieci nie tylko w poszukiwaniach, ale także psychologicznie i prawnie. Połączenie jest całkowicie bezpłatne. Numer 116 000 działa aktualnie w 32 krajach Europy i jest obsługiwany przez lokalnych operatorów. Dotarcie z tą informacją do społeczeństwa jest szczególnie istotne w okresie wakacyjnym, kiedy rodziny przemieszczają się po całej Europie. Po wybraniu tego numeru (bez prefiksu) w Hiszpanii, Włoszech, Grecji czy Francji pozwala na połączenie się z krajowym operatorem tego numeru i w sytuacji zaginięcia/zagubienia dziecka otrzymać natychmiastową pomoc w poszukiwaniach.
W Polsce specjaliści do spraw poszukiwań Fundacji ITAKA dyżurujący na linii 116 000 Fundacji ITAKA odbierają rocznie około 1,5 tys. Eksperci nie oceniają dzwoniącego, lecz skupiają się wyłącznie na udzieleniu mu pomocy. Weryfikują informacje, kontaktują się z policją, służbami i mediami, wspierają rodziny, które poszukują zaginionego dziecka.
